Zaloguj się

Guillaume Erner, Kozioł ofiarny? Genealogia modelu wyjaśniającego antysemityzm

Socjologia
33
PLN
Guillaume Erner, Kozioł ofiarny? Genealogia modelu wyjaśniającego antysemityzm
in_stock
Dostępność:
na wyczerpaniu
Cena: 33,00 zł
Cena netto: 31,43 zł
Cena w innych sklepach: 44,50 zł
szt.

Przełożyła Ewa Burska

Teoria kozła ofiarnego należy do najbardziej obiegowych wyjaśnień antysemityzmu: w tej perspektywie Żydzi byliby ofiarami przebłagalnymi za całą zbiorowość znajdującą się w kryzysie. Teoria, która upatruje źródeł przemocy wobec Żydów w kryzysach, pomija fakt, że był antysemityzm bez sytuacji kryzysowych i kryzysy bez antysemityzmu. Idea, zgodnie z którą Żydzi służyliby jako ofiary przebłagalne z powodu swojej „inności”, nie daje się obronić; różnica nie jest bowiem przyczyną nienawiści, lecz jej skutkiem.

Teoria kozła ofiarnego to obrona katów. Mechanizm ów przemienia przestępców w ofiary popędu, nad którym nie panują.  Wbrew temu, co głosi ta koncepcja antysemityzmu, mordercy wiedzą, co robią. I dlatego możemy analizować racje, które doprowadziły zwykłych ludzi do popełnienia niewyobrażalnych zbrodni.

Do teorii kozła ofiarnego odwoływali się tacy wielcy myśliciele, jak Durkheim, Freud, Braudel, Sartre czy René Girard, którzy na jej gruncie próbowali wyjaśnić zjawisko przemocy wobec Żydów. Łączy ich jedno – że interpretują antysemityzm jako przejaw irracjonalności człowieka. Odsłaniając ułomności stanowisk teoretycznych tego rodzaju, Guillaume Erner pokazuje zarazem ograniczenia pewnego sposobu uprawiania nauk społecznych. Skoro bowiem socjologia może wyjaśnić antysemityzm, to antysemityzm może nam pomóc zrozumieć socjologię.

Guillaume Erner wykłada socjologię na paryskim wydziale nauk politycznych (Sciences-Po).

 

Rok wydania: 2016
Wydanie pierwsze
Liczba stron:  336
Oprawa miękka
Format 130x 208 mm
ISBN 978-83-64363-69-6
Cena katalogowa 44,50 zł
Projekt okładki i stron tytułowych: Ireneusz Sakowski
 

Cet ouvrage a bénéficié du soutien des Programmes daide à la publication de lInstitut français.

Książkę wydano dzięki dofinansowaniu Institut Francis w ramach programów wsparcia wydawniczego.

                                                            

Cet ouvrage, publié dans le cadre du Programme d’aide à la publication BOY-ŻELEŃSKI, a bénéficié du soutien du Service de Coopération et d’Action Culturelle de l’Ambassade de France en Pologne.

Książkę wydano dzięki dofinansowaniu Wydziału Kultury Ambasady Francji w Polsce w ramach Programu Wsparcia Wydawniczego BOY-ŻELEŃSKI.

 

Spis treści

Podziękowania /9

Wstęp /11

 

Rozdział 1. Czy socjologia może wyjaśnić antysemityzm? / 6
 
Co to jest socjologia antysemityzmu? /26
Kozioł ofiarny, życie i dzieło /29
Kozioł ofiarny w socjologii antysemityzmu /34
Antysemityzm: słowo problematyczne /39
Od antysemityzmu odwiecznego do antysemityzmu nieuchronnego /43
Antysemityzm odwieczny: koncepcja zdyskwalifikowana /43
Antysemityzm a różnica żydowska /46
Żydzi mniej różni, niż się sądzi /48
Antyjudaizm i antysemityzm: fałszywe rozwiązanie /52
Jak wyjaśnić dominację modelu kozła ofiarnego w socjologii antysemityzmu? /55
Pułapki obiektu /56
Skończyć z odpowiedzialnością Żydów za antysemityzm /59
Banalność zła /61
 
Rozdział 2. Narodziny modelu kozła ofiarnego / 64
 
Kozioł ofiarny: jeden model trzy warianty /64
Metafora, analogia i model w jednym /65
Trzy warianty modelu kozła ofiarnego /67
Antysemityzm pod wpływem tego, co irracjonalne /69
Antysemityzm i tradycja holistyczna /73
Ślepa plamka /73
Durkheim i Freud: ojcowie modelu /76
Freud i psychoanalityczny kozioł ofiarny /80
Freud a antysemityzm /81
Psychoanaliza zbiorowości /83
Krytyka Freudowskiej analizy antysemityzmu /88
Durkheim i antysemityzm /94
Francuski Żyd socjolog /95
Kryzys moralny a antysemityzm /98
Socjologia integracji /102
 
Rozdział 3. Dzieci kozła ofiarnego /112
 
Słaby program modelu kozła ofiarnego /112
Sartre i kwestia Bytu żydowskiego /113
Skutki przyczynowej koncepcji fałszywych wierzeń /116
Jak można wybierać fałszywe rozumowanie? /119
Hipoteza frustracja–agresja (HFA) /121
HFA a przyczyny antysemityzmu / 122
Badania nad HFA /123
Refutacje HFA /125
Ograniczenia HFA /127
Teorie kryzysu /131
Statystyczne unieważnienia teorii kryzysu /132
Braudel i wina koniunktury /134
Braudel, Żydzi i kapitalizm /138
 
Rozdział 4. Kozioł ofiarny: model wypróbowany w dziejach /142
 
Ambiwalencja chrześcijan wobec Żydów /145
Jahwe i Jego prorocy /145
Żydzi w pierwszym tysiącleciu nie byli kozłami ofiarnymi /154
Święty Ludwik i Żydzi /155
Rzezie pierwszej krucjaty /157
Mniejszości /163
Ambiwalencja i różnica /165
Absurdalne budowanie różnic /166
Strach przed Innym /169
Eksplozja diabelska /172
Żyd, seks i pieniądze /174
Zaznaczenie różnicy /181
Statuty Limpieza de sangre (czystości krwi) a ontologizacja Żyda /185
Hostia: od aporii do kwestii żydowskiej /187
Kościół: apogeum czy początek schyłku /189
Narodziny wspólnoty /191
Koniec apogeum i początek schyłku Kościoła /192
Hostia, obiekt średniowieczny /195
Dysputa eucharystyczna /196
Hostia i nowa żarliwość chrześcijańska /199
Wspólnota wiernych i komunia eucharystyczna /200
Żydzi i hostia /201
Kultura ontologii? /203
Inna konsekwencja hostii /205
Święte ciało Chrystusa i święta wspólnota świecka /208
 
Rozdział 5. Cień Chrystusa na koźle ofiarnym / 212
 
Kozioł ofiarny z Księgi Kapłańskiej /213
Błędny przekład /215
Kim jest Azazel? /216
Portret kozła ofiarnego w Chrystusie /220
Chrystusowa geneza kozła ofiarnego w naukach humanistycznych /222
De Maistre a Chrystus kozioł ofiarny  222
Angielski przekład terminu „kozioł ofiarny” /224
Socjologia francuska świadoma funkcji ofiary /227
Ofiara: przeciwieństwo samobójstwa /230
Hubert i Mauss: ofiara w sercu wspólnoty /233
Greckie kozły ofiarne /235
Ambiwalencja pharmakos /235
Powrót Edypa /238
Kolegium Socjologiczne: synteza? /241
Ofiarnicza (émissariale) teoria fenomenu ludzkiego: René Girard /243
Konwencjonalny kozioł ofiarny? /244
Naukowa teoria kozła ofiarnego /246
Charyzmatyczny kozioł ofiarny /249
 
Rozdział 6. Czy antysemityzm może wyjaśnić socjologię? / 255
 
Holizm przeciwko Żydom /256
Socjologia holistyczna: nauka w służbie wspólnoty /256
Durkheim przeciwko durkheimizmowi /258
Wspólne zainteresowania /261
Antysemityzm jako nowa nauka /265
Synteza rasistowska: psychologia ludów /268
Kapitalizm żydowski przeciwko wspólnocie /274
Antysemityzm, holizm i antykapitalizm /275
Marks: socjalista antysemita /28
Sombart: socjolog antysemita /283
Hitler: od metafizyki do ekonomii /285
Ekonomiczna interpretacja pewnej metafizyki /289
Pieniądz: totalne zjawisko socjologiczne /292
 
Zakończenie. Metafizyka ofiary /296
Wybaczyć ofiarom /297
Męczennik i niezgoda /301
 
Posłowie (Pierre-André Taguieff ) /307
Indeks osób /323
 

Wstęp

(fragment)

Słowo „antysemityzm” jest mylące. Wszystkie nasze próby namysłu nad nim okażą się chybione, dopóki nie uznamy, że określenie tak różnorodnych zjawisk za pomocą jednego terminu, użytego w liczbie pojedynczej, jest niemożliwe. Wymuszone nawrócenia, wygnanie Żydów z Hiszpanii, Szoah — to wszystko akty w różnym stopniu wymierzone przeciwko Żydom, nie można ich jednak zaliczyć do tego samego zjawiska. Zebranie wszystkich aktów wrogości wobec Żydów prowadzi do sztucznej jedności.

Antysemityzm, tak jak nie ma jednej historii, tak nie ma jednego wyjaśnienia. Wyjaśnienie antysemityzmu, prześledzenie jego dziejów sprowadzają się w istocie do powołania do życia pojęcia; innymi słowy do pomylenia narzędzia analizy rzeczywistości z samą tą rzeczywistością. W długim trwaniu mniejsza część aktów przeciwko Żydom była popełniana w imię antysemityzmu. Czym innym był atak na Żyda w pojęciu Rzymianina, a czym innym krzyżowca i nazisty. Święty Ludwik i Darquier de Pellepoix nienawidzili wiernych Synagogi, ale ich wrogość, tak jak ich wizja świata, zasadniczo się różniły.

Trzeba by napisać „Historię antysemityzmów, w której antysemityzm zostałby odsunięty na drugi plan, umieszczony pośród konsekwencji zarezerwowanego dla Żyda reżimu inności. Nienawiść nigdy nie jest pierwsza, lecz wynika z wyobrażeń, stereotypów, upowszechnianych przez aktorów w danym kontekście. A zatem mówienie o wielu formach wrogości nie jest rozwiązaniem satysfakcjonującym. I tak, długo sądzono, że można wyodrębnić dwa okresy w postawie Zachodu wobec Żydów. Uprzedzenie pochodzenia religijnego, antyjudaizm, miałoby stopniowo ustąpić miejsca nienawiści świeckiej — antysemityzmowi. Ale to wygodne rozróżnienie nie wytrzymuje pogłębionej analizy: te dwa zjawiska często się ze sobą mieszają. Antyjudaizm zawiera niekiedy definicję Żyda opartą na pochodzeniu. Judaizm byłby zatem bardziej skutkiem urodzenia niż religii. Dla antyjudaizmu także nawrócony Żyd pozostaje niekiedy Żydem.

Jednak miejsce, jakie w socjologii antysemityzmu zajmuje model kozła ofiarnego, dowodzi, że nienawiści wobec Żydów nadal przypisujemy jakąś szczególną przyczynę. To „zwierzę”ze Starego Testamentu zostało podniesione do rangi mechanizmu wyjaśniającego. Pierwotnie kozioł ofiarny z Księgi Kapłańskiej stanowił element ceremonii przedstawianej na ogół jako obrzęd przebłagalny za grzechy. Dzisiaj symbolizuje niewinne ofiary agresji, stanowi także czynnik najczęściej przywoływany przy wyjaśnianiu antysemityzmu. Najogólniej rzecz ujmując, schemat polega na interpretacji przejawów wrogości wobec Żydów jako konsekwencji kryzysu czy wyjątkowo gwałtownej frustracji społecznej. Wierną ilustrację tej tezy podaje Durkheim, kiedy w antysemityzmie ujawnionym w sprawie Dreyfusa dostrzega „skutek i powierzchowny objaw stanu niepokoju społecznego. Kiedy społeczeństwo cierpi, potrzebuje kogoś, komu mogłoby przypisać zło, którego doświadcza, na kim może się zemścić za swoje nieszczęścia¹. To rozpowszechnione przedstawianie przyczyn antysemityzmu nie przybliża nas jednak do zrozumienia tego zjawiska.

Wielka popularność tego mechanizmu wyjaśniającego wynika stąd, że opiera się on na twierdzeniach uznawanych za pewniki. Panuje więc przekonanie, że ludzie odczuwają potrzebę projektowania swojej agresywności. To dlatego często myślenie potoczne podsuwa nam ironiczne stwierdzenie, że „gdyby Żydów nie było, należało by ich wymyślić”. Żyd czy każdy inny kozioł ofiarny zostaje więc wybrany z uwagi na swoją odmienność. Agresja wobec niego ma pozwolić zbiorowości odnaleźć jakąś formę spoistości. To streszczenie sekwencji typowej dla modelu kozła ofiarnego łączy w sobie trzy głęboko sporne idee. Dzisiaj wydają się nam one tak oczywiste, że nie dostrzegamy już ich idiosynkratycznej natury. […]

__________________________________

¹Émile Durkheim, Antisémitisme et crise sociale (1899), w: tenże, Textes, t. 2: Religion, morale, anomie, Victor Karady (red.), Minuit, Paris 1975, s. 253.

 

Opinie o produkcie (0)

Koszyk

produktów: 0

wartość: 0,00 zł

przejdź do koszyka »

Newsletter

Podaj swój adres e-mail, jeżeli chcesz otrzymywać informacje o nowościach i promocjach.

Cenniki do pobrania

Sklep internetowy Shoper.pl